Beste leden, beste abonnees,

Er zijn inmiddels alweer drie maanden verstreken sinds onze laatste nieuwsbrief. Vanaf nu willen we een kwartaalritme aanhouden, dus vier edities per jaar. de Æ-Vereniging in de afgelopen drie maanden heel wat te vertellen.

Gastlessen in middelbare scholen

In de vorige nieuwsbrief (dec. 2017) maakten we melding van twee gastlessen over De Blauwe Bloem die we hadden gegeven in bovenbouwklassen. Ilse van Baelen, De leerkracht van de Hiberniaschool in Antwerpen stuurde ons naderhand drie verslagen van leerlingen die onze gastles aldaar op 27-11-2017 hadden bijgewoond. Uit elk verslag volgt hier een fragment.

Ik vind het zeer knap dat ze toch op een zelfstandige manier dit tot stand hebben kunnen brengen en had nooit gedacht dat zo’n systeem effectief mogelijk was op vlak van de opmerkelijke manier van hun prijsberekening. Ik ben dan ook zeer benieuwd of dit op grote schaal ook zal lukken. Want als ik het goed begrijp, kan je dit enkel verwezenlijken met het goede geweten en de goede wil van de consumenten. Als je de klanten niet mee hebt in je verhaal kan dit niet werken. Ik ga er dan ook vanuit dat je al een goede basis moet hebben van mensen die achter je staan vooraleer dit kan werken. Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom het op andere plaatsen nog niet gelukt is. Daarom is het ook zeer interessant om dit idee zo veel mogelijk te verspreiden via zulke gastlessen en lezingen die wij deze maandag gekregen hebben. Ik ben dan ook heel blij dat wij hier deel van uit mochten maken.

Kato van de Mosselaer


In de lessen Aardrijkskunde hebben we al verschillende vormen van economieën bekeken zoals de vrijmarkt economie en de staatsgeleide economie. Bij allebei kregen we te zien dat deze twee soorten van economie op grote schaal gefaald hebben.
De mensen van de winkel de Blauwe Bloemuit Gent hebben ons maandag met een volkomen nieuwe manier van handeldrijven laten kennismaken. De Blauwe Bloemis een biologisch dynamische natuurvoedingswinkel.

Ik vind het een hele mooie en boeiende manier van werken in De Blauwe Bloem. Ik denk dat het zeker een positieve draai kan geven aan onze toekomstige economie. Door deze manier van werken kan er in de toekomst minder uitbuiting zijn en dan is er ook minder armoede. Daardoor zou er ook minder voedselverspilling zijn en minder wantrouwen onder de mensen. Toch vraag ik me ook wel een klein beetje af, of er wel een perfecte manier van handeldrijven bestaat? Stel dat over een bepaalde tijd deze manier van handeldrijven stilaan in de bevolking groeit, zal er dan niet na een tijd ook een ‘negatievere kantaan deze manier van handeldrijven ontstaan en de overhand nemen, net zoals bij de vrije markt economie nu het geval is? Het is een levensvorm met grote idealen waarbij er geen egoïsme kan bestaan. Wanneer zal de mensheid hiertoe in staat zijn?

Rebekka Stevens


Eerst wist ik niet wat ik ervan moest verwachten, maar het viel heel goed mee. Hun beeld klonk realistisch, hoewel het op grote schaal wel veel aanpassingen zou vragen. Het was ook mooi om te zien hoe zij hun eigen ideeën in realiteit omzetten. Veel van de problemen in onze huidige economie had ik ook al opgemerkt, maar het was goed om eens alles op een rijtje te zetten en dan te zien hoe deze openheid voor zo veel een oplossing bood.

Na de presentatie kreeg ik zowaar zin om klant te worden in de winkel. Het leek alsof je hiermee deel kon worden van een groter geheel met goede ideeën, maar dat was niet de enige reden. Ze kwam heel klantvriendelijk over, omdat ze rekening hield met elke klant als persoon, en tegelijk door vaste prijzen ook met de klant als groep in het economisch spectrum. De combinatie van het strikte, op voorhand bestelde en de lossere kadering van de inkopen sprak me wel aan, omdat je zo zelf ook het zicht niet verliest op waar je mee bezig bent.

Sen Dhollander

 

ÆAcademie

Eind januari 2018 hebben we voor het eerst de A-reeks van onze ÆAcademie ‘Een Nieuwe Visie op Economie’ op locatie gehouden. Simone Helmer en Paul Doesburg hadden ons daarvoor uitgenodigd om in het Nederlandse Afferden (Noord-Oost-Limburg). Om reistijd en –kosten te sparen hadden we besloten het dit keer op drie opeenvolgende avonden te doen. We begonnen al op zondag, want op woensdag wilden we weer paraat staan voor het winkelwerk in Gent.

De broodjes en soep geurden heerlijk in het huis van Simone en Hans Peter die er hun ruime woonkamer voor ter beschikking stelden, en stuk voor stuk liepen de twaalf deelnemers binnen. De sfeer was er direct en wij vlogen erin. De aandacht was groot, veel groter dan we verwacht hadden. Het werden drie zeer boeiende avonden waarin de temperatuur in de kamer per avond hoger en hoger opliep. Er werden veel vragen gesteld en in de laatste uren kwamen die vragen sneller dan wij de antwoorden konden geven.

Sommige mensen formuleerden helder en hardop dat ze ook voor zichzelf opnieuw de vraag waren gaan stellen waarom ze eigenlijk een bepaald werk doen. Alleen voor het loonzakje eind van de maand??

Ook interessant was dat Hans Peter ineens tot de vaststelling kwam dat ze voor de natuurvoedingswinkel in Boxmeer, waar ze wekelijks als trouwe en goede afnemers hun boodschappen doen, zo bepalend zijn voor het voortbestaan van die winkel. Alsof er een stukje transparantie opdaagde…

Tuinder Hans kwam direct op ons af en vertelde dat hij 1 hectare bewerkt en op een associatieve wijze probeert de klanten te benaderen. Maar dat er een Vereniging voor Associatieve Economie bestond, daar stond hij perplex van. We zijn ’s anderendaags naar zijn bedrijf gaan kijken en hoewel er in dit seizoen natuurlijk niet zoveel te beleven valt, was het toch zeer de moeite waard om zijn enthousiaste verhaal te horen o.a. over de manier waarop zijn klanten betrokken zijn.

Paul was bovendien bereid om ons vóór ons vertrek nog uitgebreid rond te leiden in zijn onderzoekslaboratorium Crystal Lab. Daar doet hij op een zeer bijzondere manier (met een beeldvormende methode) onderzoek naar (vooral) levensmiddelen-kwaliteit.

Ook voor ons betekenden deze bijeenkomsten heel wat. Maar al te vaak ervaren we hoe moeilijk onze boodschap soms overkomt en hoe ver die voor veel mensen (schijnbaar!!) van hun dagelijkse leven afstaat. Dat vraagt dus van ons af en toe een behoorlijke hoeveelheid geduld en doorzettingsvermogen ondanks teleurstellingen. Dit keer kregen we toch echt het gevoel weer ‘fluitend de stal in te kunnen gaan’.

Een paar dagen na afloop stuurde Paul ons het volgende bericht: “En het bleef nog lang onrustig aan beide zijden van de Maas in Noord-Limburg”. Ja, die avonden met jullie dreunen nog lang na gelukkig!! Simone en ik zullen op den duur kijken wat de mogelijkheden zijn voor een bezoek aan jullie in Gent (inclusief stadswandeling!), en hopelijk ook voor reeks B… Het was super, ik kijk met enorm veel plezier terug op deze week!

Inmiddels is er in De Blauwe Bloem in februari-maart 2018 ook alweer een B-reeks van de ÆAcademie doorgegaan. Ook die bestond uit drie avondbijeenkomsten, maar verspreid over drie woensdagen. Het was een kleinere groep (zes mensen) van wie er vijf de A-reeks nog niet gevolgd hadden. We zijn nu echter tot de conclusie gekomen dat het zowel voor de deelnemers als voor ons niet erg goed werkt om met de B-reeks te beginnen. Voortaan zullen we dus de twee reeksen niet meer aankondigen als los van elkaar in willekeurige volgorde te doen. De volgende academie zal wellicht pas in het najaar van 2018 doorgaan, maar het zou kunnen dat we in het komende voorjaar in de winkel nog wel een seminarie (twee dagdelen) of een symposium (één dagdeel) zullen organiseren.

 

Congres ‘Assoziatives Wirtschaften im Biohandel’

Over onze deelname aan dit driedaagse congres in november 2017 hebben we al bericht in onze vorige nieuwsbrief. Hieronder volgt een kort verslag dat in het tijdschrift Das Goetheanum van 19-01-2018 is verschenen. (De vertaling werd door de redactie van ‘Dynamisch Perspectief’ verzorgd).

Ook in de biologische handel is er een toenemend aantal’ conventionele’ structuren met overeenkomstige handelspraktijken. De spiraal van concurrentie, individuele winst en steeds dalende prijzen wil de biodynamische beweging tegengaan met de aanpak van associatie. Voor mensen die zich hiervoor willen inzetten, biedt de Wirtschaftskreis van de Landbouwsectie al 5 jaar een forum.

Bij associatieve economie gaat het om wederzijdse perceptie en een gemeenschappelijk evenwicht van belangen van alle betrokken partijen, van de producent/vermeerderaar tot de consument. Instrumenten hiervoor zijn regelmatige rondetafelgesprekken, bedrijfsontwikkelingsbijeenkomsten en bijscholing. Een praktisch doel is het bereiken van een zo transparant mogelijke totale berekening in de gehele gemeenschappelijke waardeketen.

De eerste stap in deze richting werd gezet op de Alanus Hogeschool in Alfter in het kader van een conferentie die van 23 tot 25 november 2017 werd georganiseerd door de Wirtschaftskreis van de landbouwsectie en het Grundlagenforum van Demeter Duitsland. Met de steun van studenten en een universitair docent en impulsen uit lezingen van Wolfgang Tomaschitz en Udo Herrmannstorfer hebben de deelnemers de elementen van een waarderende economie van fokker tot consument genoemd en de bouwstenen van een intentieverklaring geformuleerd. De Wirtschaftskreis heeft deze werkzaamheden in Luxemburg met het Bio-Network Oikopolis voortgezet en de eerste versie van het Handvest voor geassocieerde economie in Bio-handel geformuleerd. Deze overeenkomst werd op dezelfde dag ondertekend door ongeveer 50 actoren uit alle geledingen van de biodynamische keten. Zo heeft de Oikopolis-groep bijvoorbeeld al een bijdrage geleverd aan de implementatie en is zij met haar ‘fair and associative’ label een soort pionier van de zaak. De Sekem Groep is ook een pionier van een alomvattende associatieve aanpak, zoals op indrukwekkende wijze werd geïllustreerd in de openbare lezing van Helmy Abouleish. Het ontwerphandvest wordt nu verder uitgewerkt in de Landbouwsectie, zodat de vele associatieve benaderingen die in de biologisch-dynamische beweging bestaan, onder de paraplu van het handvest kunnen worden samengebracht om een solide netwerk te vormen.

Ueli Hurter

Onze Vereniging voor Associatieve Economie is één van de in dit verslag genoemde ’50 actoren’.

 

Winterconferentie van de BD-Vereniging.

Ieder jaar organiseert deze Vereniging voor Biodynamische Landbouw en Voeding in de winter conferenties voor leden en geïnteresseerden. Nu hebben de organisatoren ons gevraagd om op vrijdag 02 maart 2018 actief bij te dragen aan zo’n conferentie in de Warmonderhof in Dronten (in de Flevolandse polder).

Het hoofdgebouw van de school oogt prachtig. In 2005 en in 2009 hebben we hier in de mooie Hofzaal al avondlezingen voor studenten verzorgd. Maar sinds ons laatste optreden is er een nieuw lesgebouw bijgekomen, alles organisch en in mooie kleuren. We worden zo warm onthaald, dat we de kou onmiddellijk ver buiten ons kunnen laten. Niet alleen de koffie speelt daar een rol in, maar ook het ontmoeten van bekenden is hartverwarmend. Helmy Abouleish, bedrijfsleider van Sekem in Egypte, die we nu voor de derde keer vrij kort na elkaar ontmoeten, is opgetogen ons weer terug te zien. Ook Marion Schoenmakers, Luc Ambagts en Derk Kleinbramel, met wie we drie maanden geleden op de Kraaybeekerhof in Driebergen een voorbereidend gesprek hebben gehad, krijgen ons snel in de gaten.

Warmonderhof mag dan wel een school zijn waar jonge mensen opgeleid worden tot BD-boer of tuinder, de gemiddelde leeftijd van de ongeveer zeventig aanwezigen in deze prachtige Hofzaal ligt ver boven de twintig, al zijn er toch ook wel enkele studenten bij.

Het startschot wordt gegeven om 09:30 u. en na een korte verwelkoming en inleiding kan Helmy met zijn voordracht van wal steken. Zoals we dat inmiddels van hem gewend zijn, vertelt hij met veel respect en piëteit over zijn vorig jaar overleden vader die met het werk in Sekem ruim veertig jaar geleden begonnen is. Wat voor iedereen onmogelijk leek, gewoon te absurd om het te proberen, is toch gerealiseerd: een BD-oase midden in de woestijn en voorbeeldige economische, sociale en culturele instellingen.

Het heeft veel moed, kracht en geduld gevraagd om dit te bereiken maar het is er wel gekomen. Helmy schetst zijn verhaal tegen de achtergrond van de individuele menselijke ontwikkeling. Daarin zijn drie fasen te onderscheiden: die van de gewaarwordingsziel (waarin nog verreweg de meeste mensen in het Arabische cultuurgebied het meest ‘thuis’ zijn), de verstands/gemoedsziel (die de meeste Europeanen zich inmiddels ook ‘verworven’ hebben) en de bewustzijnsziel (waar nog maar relatief weinig mensen aan toe zijn gekomen).

Met een grappige formulering, waaronder echter een ernstige en machtige wilsimpuls schuilgaan, legt Helmy aan het publiek enkele nieuwe toekomst-plannen van Sekem voor. Hij vraagt ons namelijk of wij ze wel onmogelijk genoeg vinden: “want als onze projecten niet onder de noemer ‘onmogelijk’ vallen, is het niet de moeite waard om eraan te beginnen!”.

Even tussendoor doen we met z’n allen een kwartiertje euritmie. Eerst denk ik nog: “Nu moeten al die stoelen hier weg en straks weer teruggezet, en er is maar zo weinig tijd.” Maar nee hoor, de stoelen blijven gewoon waar ze zijn en met weinig middelen en in een handomdraai weet de begeleidster een hele zaal vol om te toveren in een vloeiende beweging van kleurrijke mensen!

Volkert Engelsman van het verdeelcentrum Eosta (dat met Sekem al een jarenlange samenwerking heeft) komt aan het woord en geeft een beeld van de scheefgetrokken wereldvoedselsituatie en de aanzetten tot vernieuwing in de vorm van constructief overleg met (vooral) producenten, waar hij zelf al jaren actief bij betrokken is. Eén van de interessante dingen die hij ons meedeelt is dit: de (in geld uitgedrukte) waarde van al het wereldwijd geproduceerde voedsel is bij benadering gelijk aan de kosten van de daarbij veroorzaakte schade aan milieu, maatschappij en gezondheid. Ook maakt hij terloops duidelijk dat en waarom wij om de problemen op te lossen geen verwachtingen mogen koesteren ten aanzien van overheden of regeringen, omdat die in het huidige politieke systeem op ‘meerderheden’ zijn aangewezen. We moeten dus als wat hij ‘trendsettende minderheden’ noemt, zelf aan de slag gaan.

Na de heerlijke lunch met drie verschillende soepen en rijkelijk belegde broodjes, verzorgd door de eigen keuken van Warmonderhof, maken wij ons klaar voor de workshop die wij gaan verzorgen…

Er lopen verschillende workshops tegelijk; deelnemers kunnen kiezen naar welk onderwerp hun voorkeur uitgaat. Die van ons draagt als titel: ‘Vernieuwende Economie in de Natuurvoedingswinkel’ en gaat door in één van de leslokalen.

We krijgen een klein maar levendig groepje. We merken steeds weer dat de mensen meedenken en vaak met hun vragen al vóór zijn op ons programma. Veel vragen, veel erkenning, veel opluchting en bewondering dat het anders kan. Hoewel we voor de inhoud van deze workshop kunnen putten uit de programma’s van onze ÆAcademie, is het best toch wel weer een uitdaging.

In de eerste plaats beschikken we hier slechts over anderhalf uur in plaats van de gebruikelijke twee uur. En in de tweede plaats willen we, gezien deze bijzondere omstandigheid, in ons verhaal een stukje inlassen over voedselkwaliteit en de noodzaak om niet alleen in de landbouw, maar parallel daaraan ook in de economie een transitie tot stand te brengen. Van chemische naar biodynamische landbouw en van vrije markt naar associatieve economie, die twee overgangen horen bij elkaar.

In het plenum op het eind van de middag hebben de organisatoren ons gevraagd om een korte presentatie, een ‘ervaringsbericht’ te geven over waar wij in De Blauwe Bloem mee bezig zijn. Maar… zo aan het eind van de dag moeten wij het wel luchtig houden, want de deelnemers zitten al behoorlijk ‘vol’ na zo een volledig dagprogramma.

Dat is alweer een flinke uitdaging, want hier hebben we een nieuw en dus enigszins lichtvoetig programma voor moeten maken. We vertellen over een vijftal essentiële elementen uit de werkwijze van onze winkel in korte rubrieken, doorspekt met belevenissen en anekdotes. Korte citaten en uitspraken, meestal van bekende mensen, gebruiken we daarbij telkens als inleiding/achtergrond. Op die manier lukt het ons om het fundamentele in veertig minuten over te brengen.

Na het ook alweer zeer verzorgde, heerlijke avondmaal krijgen we nog een filmvoorstelling over CSA (Community Supported Agriculture). Dat zijn door consumenten gedragen tuinbouwbedrijven, waar een steeds groeiende belangstelling voor bestaat. De Blauwe Bloem is een voorbeeld van CST (Community Supported Trade). Dat is een stap verder die voor veel mensen kennelijk nog moeilijk te zetten is, want daarmee staan we écht nog maar aan het begin zoals hier vandaag ook gebleken is. Ze hebben ons niet voor niets van bijna driehonderd kilometer hierheen gehaald!

We kijken voldaan terug op de BD-Winterconferentie. Wie meer wil weten over de BD-Vereniging, de Winterconferentie en onze bijdragen daaraan, kan de webstek raadplegen:

http://bdvereniging.nl/winterconferentie.

Overigens heeft de BD-Vereniging voor deze gelegenheid een speciaal themanummer uitgegeven van het tijdschrift ‘Dynamisch Perspectief’. Daarin staat o.a. een artikel over De Blauwe Bloem van Ilse Beurskens. Ook de andere artikelen zijn zeer de moeite waard!

 

Luuk Humblet